Niet veel mensen weten het, maar de verwerking van oude matrassen is een van de grootste uitdagingen in het beheer van huishoudelijk afval. De structuur ervan combineert schuim, textiel en metalen onderdelen, wat de scheiding bemoeilijkt en elk recyclingproces duur maakt. Ondertussen stapelen miljoenen matrassen zich decennialang op op stortplaatsen.
Tegelijkertijd is de bouwsector koortsachtig op zoek naar oplossingen om de thermische isolatie van gebouwen te verbeteren zonder de ecologische voetafdruk te vergroten. Op dat kruispunt tussen afval en energie-efficiëntie zijn oude matrassen veranderd van lastig restproduct in de kern van een Australisch onderzoek naar nieuwe toepassingen.
De oplossing uit Australië: oude matrassen omzetten in thermische isolatie
Het project is ontwikkeld door onderzoekers van de Swinburne University in Australië en gepubliceerd in het tijdschrift Scientific Reports. Het uitgangspunt is eenvoudig: een van de belangrijkste componenten van oude matrassen, polyurethaanschuim, benutten als basis voor de productie van isolatiepanelen.
Het proces begint met het handmatig demonteren van de matrassen. In deze fase worden de verschillende materialen gescheiden, met de nadruk op het schuim, dat een van de meest voorkomende én lastigst te hergebruiken afvalstromen vormt.
Na verwijdering wordt het schuim gedesinfecteerd en vermalen tot een gefragmenteerd materiaal dat geschikt is voor de volgende stap.
In plaats van synthetische lijmen of energie-intensieve industriële processen te gebruiken, koos het team voor mycelium: het netwerk van draden dat de vegetatieve structuur van schimmels vormt. Dit organisme wordt onder gecontroleerde temperatuur- en vochtigheidsomstandigheden op het vermalen schuim gekweekt.
Gedurende enkele weken groeit en verspreidt het mycelium zich, verbruikt een deel van het substraat en werkt als een natuurlijke bindmiddel. Het resultaat is een compact en licht paneel waarin de resten van oude matrassen zijn geïntegreerd in een nieuwe, solide structuur, zonder chemische lijmen.
Het milieuprobleem van oude matrassen op stortplaatsen
De omvang van de uitdaging is aanzienlijk. Elk jaar worden wereldwijd miljoenen matrassen afgedankt. Door hun formaat nemen ze veel ruimte in op stortplaatsen. Bovendien kan het tot 120 jaar duren voordat ze volledig zijn afgebroken.
Conventionele recycling kent verschillende obstakels:
- Complexe scheiding van materialen
- Hoge arbeidskosten
- Lage vraag naar teruggewonnen componenten
- Weinig rendabele processen op grote schaal
Daardoor blijven veel oude matrassen tientallen jaren opgeslagen, waarbij ze verontreinigende stoffen kunnen afgeven en bijdragen aan de overbelasting van afvalverwerkingssystemen. Dit wordt nog verergerd door de toenemende vervangingsfrequentie in de slaapindustrie, waardoor het aantal afgedankte matrassen elk jaar toeneemt.
Tegen deze achtergrond biedt het hergebruik van schuim als grondstof voor de bouw een alternatief dat perfect past binnen de principes van de circulaire economie: afval omvormen tot grondstof.
De opvallende eigenschappen van isolatie gemaakt van matrassenafval
Tests met deze panelen laten resultaten zien die vergelijkbaar zijn met die van veel traditionele isolatiematerialen. Een van de belangrijkste kenmerken is de lage thermische geleidbaarheid, wat helpt om de binnentemperatuur van gebouwen stabiel te houden en het energieverbruik voor verwarming en koeling te verminderen.
In weerstandstesten doorstonden de panelen temperaturen tot bijna 1.000 graden Celsius. Dit gedrag bij hoge temperaturen maakt ze interessant in situaties waar brandveiligheid een doorslaggevende factor is.
Daarnaast bieden ze nog andere voordelen:
- Ze geven geen giftige stoffen af
- Ze zijn biologisch afbreekbaar aan het einde van hun levensduur
- Ze kunnen lokaal worden geproduceerd uit stedelijk afval
- Er zijn geen hoge temperaturen nodig bij de productie
De methode verlaagt het energieverbruik aanzienlijk in vergelijking met de productie van conventionele isolatiematerialen, die doorgaans veel intensievere industriële processen vereisen.
De uitdagingen bij het inzetten van oude matrassen in de bouw
Hoewel de eerste resultaten veelbelovend zijn, brengt de stap van onderzoek naar marktintroductie de nodige uitdagingen met zich mee. Een van de belangrijkste is opschaling. Het omzetten van grote volumes oude matrassen in isolatiepanelen vergt aangepaste infrastructuur en een efficiënte logistiek voor inzameling en sortering.
Standaardisatie van het product is eveneens cruciaal. Om in bouwprojecten te worden toegepast, moeten de panelen voldoen aan technische normen en veiligheidscertificeringen. De acceptatie door architecten, projectontwikkelaars en bouwbedrijven zal in grote mate afhangen van hun economische concurrentiekracht ten opzichte van traditionele materialen.
De haalbaarheid van het model vereist bovendien een nauwe afstemming tussen stedelijk afvalbeheer en de bouwsector. Het scenario dat de onderzoekers schetsen, is dat van steden die oude matrassen kunnen inzamelen en opnieuw in de productieketen brengen als isolatiemateriaal voor nieuwe gebouwen.
Deze benadering versterkt het idee van een gesloten materiaalkringloop: wat vroeger ruimte innam op stortplaatsen, kan worden geïntegreerd in muren en daken, waardoor afval vermindert en de emissies die gepaard gaan met de productie van nieuwe materialen afnemen.
